Gdy diesel nagle zaczyna sam wchodzić na bardzo wysokie obroty, a pedał gazu przestaje mieć znaczenie, liczą się sekundy i właściwa kolejność działań. Wyjaśniam, jak zatrzymać samochód z automatyczną skrzynią biegów, dlaczego samo wyłączenie zapłonu może nie wystarczyć oraz kiedy trzeba zrezygnować z prób ratowania auta i natychmiast się oddalić.
W automacie najpierw zatrzymaj samochód, a potem odetnij silnikowi powietrze
- Rozbieganie dotyczy niemal zawsze silnika Diesla, który zaczyna spalać olej lub inne opary.
- Podczas jazdy trzymaj samochód w położeniu D i hamuj zdecydowanie aż do zatrzymania.
- Wyłączenie zapłonu może nie zadziałać, ponieważ silnik nadal ma dostęp do oleju zasysanego przez dolot.
- Najskuteczniejszą metodą dla automatu jest odcięcie dopływu powietrza z użyciem fabrycznej klapy gaszącej albo gaśnicy CO2/proszkowej, jeśli można zrobić to bezpiecznie.
- Po zatrzymaniu nie uruchamiaj silnika ponownie. Samochód powinien trafić na lawetę i do warsztatu.
Po czym poznać, że silnik naprawdę się rozbiega
Rozbiegany silnik nie reaguje normalnie na pedał gazu. Obroty rosną mimo zdjęcia nogi z gazu, z wydechu może pojawić się gęsty biały, niebieskawy lub szary dym, a jednostka zaczyna pracować coraz głośniej. W skrajnym przypadku wskazówka obrotomierza szybko zbliża się do czerwonego pola.
Zjawisko najczęściej występuje w dieslach z uszkodzoną turbosprężarką albo odmą. Olej silnikowy trafia wtedy do układu dolotowego i zaczyna pełnić funkcję paliwa. Sterownik oraz wyłączenie wtrysku mogą nie zatrzymać spalania, bo silnik korzysta z zewnętrznego źródła energii, a nie wyłącznie z oleju napędowego.Trzeba odróżnić rozbieganie od zwykłego zacięcia pedału gazu w silniku benzynowym. Przy zablokowanym gazie obroty zwykle pozostają zależne od położenia przepustnicy, natomiast diesel spalający olej potrafi dalej przyspieszać nawet po wyłączeniu zapłonu. To rozróżnienie jest ważne, bo oba przypadki wymagają nieco innej reakcji.
Co zrobić podczas jazdy automatem
Nie przełączaj od razu na luz. W położeniu N skrzynia odłączy napęd od kół, więc silnik straci dodatkowe obciążenie i może wejść na jeszcze wyższe obroty. Zachowaj kierunek jazdy, włącz światła awaryjne, jeśli sytuacja na to pozwala, i skup się na bezpiecznym wyhamowaniu auta.
- Zdejmij nogę z gazu i mocno wciśnij hamulec. Hamuj jednostajnie, bez pompowania pedału.
- Pozostań w D, o ile samochód nadal porusza się stabilnie. Nie wybieraj P ani R podczas jazdy.
- Skieruj auto w miejsce, w którym nie zagrozi innym uczestnikom ruchu. Unikaj pobocza przy ruchliwej drodze, jeśli istnieje bezpieczniejsza zatoka lub parking.
- Po pełnym zatrzymaniu zaciągnij hamulec postojowy i zabezpiecz samochód przed stoczeniem.
- Wyłącz zapłon zgodnie z instrukcją auta. Przy kluczyku nie przekręcaj go do pozycji blokującej kierownicę. W samochodach z przyciskiem sposób awaryjnego wyłączenia zależy od producenta, często wymaga przytrzymania przycisku przez kilka sekund.
Hamowanie ma pierwszeństwo przed próbą natychmiastowego otwierania maski. Gdy silnik pracuje na maksymalnych obrotach, może dojść do rozpadu turbosprężarki, wyrzucenia elementów, pożaru albo wycieku gorącego oleju. Nie wysiadaj podczas toczenia się samochodu i nie próbuj zatrzymywać jednostki rękami.
Dlaczego wyłączenie zapłonu może nie zatrzymać Diesla
W prawidłowo działającym silniku wyłączenie zapłonu odcina sterowanie wtryskiem i kończy pracę jednostki. Podczas rozbiegania olej z turbosprężarki lub opary z układu dolotowego mogą jednak spalać się niezależnie od elektroniki. Dlatego po przekręceniu kluczyka silnik czasem nadal wyje i zwiększa obroty.
W takiej sytuacji trzeba pozbawić go tlenu. W niektórych pojazdach pomaga fabryczna klapa gasząca, czyli element zamykający dolot po wyłączeniu silnika. Nie każdy diesel ją ma, dlatego kierowca nie powinien zakładać, że sama procedura wyłączenia zapłonu zadziała w każdym modelu.
Jeśli samochód stoi, a dostęp do wlotu powietrza jest bezpieczny, można skierować do niego strumień z gaśnicy CO2 albo proszkowej. Wlot często znajduje się przy obudowie filtra powietrza lub za przednim grillem. Dokładne miejsce zależy od modelu, więc najlepiej znać je wcześniej z instrukcji obsługi.
Nie wkładaj dłoni, ubrania ani luźnej szmaty do pracującego dolotu. Materiał może zostać gwałtownie wciągnięty, a w komorze silnika mogą znajdować się gorące i wirujące elementy. Jeżeli nie masz bezpiecznego dostępu do wlotu, maska jest pełna dymu albo widać ogień, oddal się od auta i dzwoń pod 112.
Czego nie robić w samochodzie z automatyczną skrzynią
Popularna rada o wrzuceniu najwyższego biegu i puszczeniu sprzęgła dotyczy skrzyni manualnej. W automacie nie ma pedału sprzęgła, a konwerter momentu obrotowego może rozłączyć napęd przy zatrzymaniu. Próba wymuszenia zatrzymania silnika przez gwałtowne wybieranie przełożeń może skończyć się uszkodzeniem skrzyni, a przede wszystkim odebraniem kierowcy kontroli nad autem.
| Działanie | Dlaczego jest ryzykowne albo nieskuteczne |
|---|---|
| Przełączenie na N podczas jazdy | Odłącza obciążenie od silnika i może zwiększyć jego obroty. |
| Wybór P lub R przed zatrzymaniem | Grozi uszkodzeniem mechanizmu parkingowego i utratą kontroli nad autem. |
| Odłączenie akumulatora | Nie zatrzyma silnika spalającego olej, a może wyłączyć wspomaganie i instalacje bezpieczeństwa. |
| Zakrycie dolotu dłonią lub cienką tkaniną | Może spowodować wciągnięcie materiału, poparzenie albo kontakt z wirnikiem. |
| Jazda do warsztatu po samoczynnym zgaśnięciu | Silnik lub turbo mogą być już poważnie uszkodzone i ponowne uruchomienie może zakończyć się zniszczeniem jednostki. |
Nie próbowałbym też zwiększać obciążenia przez gwałtowne manewrowanie selektorem. To rozwiązanie brzmi logicznie tylko na papierze, a w realnym automacie często nie zatrzymuje silnika. Bezpieczeństwo ludzi jest ważniejsze niż skrzynia i silnik, ale nie ma sensu ryzykować dodatkowego wypadku metodą, której działanie zależy od konkretnej konstrukcji.
Co sprawdzić po zatrzymaniu silnika
Po zgaśnięciu nie otwieraj maski od razu, jeśli z komory wydobywa się ogień, gęsty dym lub słychać odgłosy rozpadających się części. Odsuń siebie i pasażerów na bezpieczną odległość, ustaw trójkąt ostrzegawczy, o ile można to zrobić bez ryzyka, i wezwij pomoc.
Samochód powinien zostać przetransportowany lawetą, nie na własnych kołach. Mechanik musi sprawdzić między innymi turbosprężarkę, przewody dolotowe, intercooler, odmę, poziom oleju, filtr powietrza i stan cylindrów. W intercoolerze może pozostać olej, który po ponownym uruchomieniu znów zostanie zassany do silnika.
Skutki rozbiegania bywają różne. Czasem kończy się na wymianie turbosprężarki i dokładnym oczyszczeniu dolotu, ale możliwe są też uszkodzenie korbowodu, zatarcie panewek, pęknięcie tłoka albo przebicie bloku. Sam fakt, że silnik zgasł i później daje się uruchomić, nie oznacza, że jest sprawny.
Jeżeli przyczyną był olej z turbo, trzeba ustalić, dlaczego doszło do awarii. Sama wymiana sprężarki bez oczyszczenia dolotu i kontroli układu smarowania może tylko odsunąć problem do kolejnego rozbiegania.
Najważniejsza decyzja kierowcy w tej awarii
W automacie nie szukam sposobu na „zduszenie” silnika przełożeniem. Najpierw hamuję i zatrzymuję samochód, potem wyłączam zapłon, a jeśli jednostka nadal pracuje, odcinam jej powietrze wyłącznie metodą, która nie naraża mnie na kontakt z wirującymi lub gorącymi częściami.
Jeśli nie można bezpiecznie dostać się do dolotu, najlepszą decyzją nie jest bohaterstwo, lecz odejście od auta i wezwanie straży pożarnej. Po takim zdarzeniu nie uruchamiam silnika ponownie, tylko zlecam transport i pełną diagnostykę układu dolotowego, turbo oraz samej jednostki napędowej.
